Nghệ thuật Tuồng cổ (Hát Bội) trong lễ hội Cầu Ngư tỉnh Ninh Thuận

0

Khamphaninhthuan.com – Năm nay (tháng 3 âm lịch năm 2018), lễ hội Cầu Ngư (Nghinh Ông Nam Hải) tỉnh Ninh Thuận diễn ra tại làng biển Mỹ Tân, xã Thanh Hải, huyện Ninh Hải đang dần bùng cháy những điều vô cùng thú vị. Ngoài những điều hấp dẫn đầy cuốn hút có trong lễ hội như nghệ thuật múa Náp, trình diễn lân sư rồng, diễu hành Nghinh Thần Nam Hải… thì nghệ thuật Tuồng cổ (hát Bội) đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong phần hội.

Không đơn thuần mà nghệ thuật Tuồng cổ đóng một vai trò quan trọng trong lễ hội Cầu Ngư tại các làng biển miền Trung nói chung và tại Ninh Thuận nói riêng. Mà vốn dĩ, Tuồng là bộ môn nghệ thuật cổ điển, bác học độc đáo đã có từ lâu đời, đặc biệt Tuồng từng là món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống. Chính vì thế mà Tuồng là sân khấu ca kịch chuyên nghiệp cao nhất với những khuôn mẫu mang tính kinh điển.

Tuồng còn gọi là Hát bội, hát Bội có nghĩa là hát Bộ (vừa hát vừa biểu diễn điệu bộ). Đây là đặc điểm của Tuồng và là nền tảng để những nghệ thuật như Chèo, Ca Huế, Cải Lương… lấy làm nền tảng để tạo tính sinh động, hấp dẫn.

Đôi nét về Nghệ thuật Tuồng Cổ (Hát Bội) 

Được biết đến là loại hình nghệ thuật sân khấu mang tính cổ điển, bác học đầy thâm thúy. Tuồng một thời được xem như món ăn tinh thần không thể thiếu trong cung đình và dân gian.

Dựa theo diễn trình lịch sử Việt Nam, trước khi hình thành trên cơ sở ca vũ nhạc và các trò diễn xướng dân gian. Tuồng bước đầu được hình thành trên những các trò nhại vào thế kỷ X thời nhà Đinh.

Đến thời Tiền Lê năm 1005, một kép hát người Tàu tên là Liêm Thu Tâm đến Hoa Lư và được vua Lê Long Đĩnh thâu dụng, bổ là Phường trưởng để dạy cung nữ ca hát trong cung. Vào thời Lý (Tk XI – XIII) có lối hát cầu siêu dành cho người chết.

Trình diễn nghệ thuật Tuồng cổ tại Lăng Thần Nam Hải Mỹ Tân
Trình diễn nghệ thuật Tuồng cổ tại Lăng Thần Nam Hải Mỹ Tân (Ảnh Kafin)

Thời nhà Trần, Tuồng ảnh hưởng Hí khúc (Trung Quốc) bởi một tù binh tên Lý Nguyên Cát biểu (tù binh này bị bắt trong chiến tranh Nguyên Mông). Sau một lần trình diễn vào năm 1285 tại cùng đình, Tuồng dần định hình và bắt đầu có nét riêng của nó nhờ sự tiếp thu lối Hí khúc bởi tù binh này.

Năm 1437 vua Lê Thái Tông (1437-1442) ra lịnh đuổi Tuồng ra khỏi cung đình, điều này được ghi vào trong Bộ Lễ. Tiếp tục đến năm 1462 vua Lê Thánh Tông còn định ra lệ cấm con nhà Tuồng, Chèo, Ả đào không được đi thi (Trồng trầu, trồng lộn với tiêu; Con theo hát bội, mẹ liều con hư). Chính vì điều này mà Tuồng ra đời sống dân gian và phát triển mạnh vào TK XVII – XVIII.

Nhập vai, trình diễn điệu bộ trong nghệ thuật Tuồng
Nhập vai, trình diễn điệu bộ trong nghệ thuật Tuồng

Lúc đầu, Tuồng chỉ xuất hiện ở miền Bắc, sau đó theo binh lính chúa Nguyễn vào Đàng Trong và phát triển cực thịnh ở đó. Đến TK XIX, Tuồng vẫn giữ vị trí xứng đáng trong đời sống VH cung đình và dân gian.

Người có công đầu trong việc gầy dựng môn nghệ thuật Hát bội Việt ở Đàng trong chính là Đào Duy Từ (1572- 1634), quê Ngọc Sơn, Tĩnh Gia, Thanh Hóa. Theo chân lưu dân, Tuồng Miền Trung Nam tiến. Ðến năm 1679 các vong thần nhà Minh được Chúa Nguyễn cho tị nạn ở Mỹ Tho, Biên Hòa. Đến năm 1708 Mạc Cửu dâng đất Hà Tiên cho Chúa Nguyễn, Hát bội ảnh hưởng nghệ thuật Hát Tiều, Hát Quảng (Hoa).

Nghệ thuật Tuồng cổ (Hát Bội) trong lễ hội Cầu Ngư tỉnh Ninh Thuận

Đối với bà con ngư dân tại các làng biển Ninh Thuận nói chung và bà con ngư dân làng biển Mỹ Tân nói riêng. Nghệ thuật Tuồng cổ hay còn gọi là hát Bội đã là món ăn tinh thần không thể thiếu trong các dịp lễ hội.

DIễn viên đoàn nghệ thuật Tuồng Phước Thành trình diễn vai nữ tướng
Diễn viên đoàn nghệ thuật Tuồng Phước Thành trình diễn vai nữ tướng trong Tuồng (Ảnh Kafin)

Năm nay, khi tiếng trống làng vang lên báo hiệu cho mùa lễ hội Nghinh Thân Nam Hải (Cầu Ngư) đã đến. Bà con ngư dân trong làng cũng như du khách gần xa lại mong đợi những điều hấp dẫn kéo đến. Nhắc đến điều này, nghĩa là đang nói đến những màn trình diễn múa Náp, hò Bả Trạo, múa lân sư rồng,.. đặc biệt là nghệ thuật Tuồng cổ trong phần hội ca diên.

Hai nữ diễn viên hóa thân thành hai nữ tướng trong vở Tuồng cổ
Diễn đối đáp trong Tuồng (Ảnh Kafin)

Phải nói rằng, sau nghi thức Nghinh Ông ngoài biển và nghi thức cúng Tiền Hiền. Giờ khắc khai mạc phần hội ca diên của nghệ thuật Tuồng cổ là sự mong chờ đặc biệt nhất. Bởi lẽ, đây là lúc mà bà con ngư dân cùng du khách cùng lúc thưởng thức loạt tiết mục tuyệt hảo như: múa Náp (múa Siêu), lân sư rồng, hò Bả Trạo và hát ca diên trong 9 tiếng liên tục.

Nghệ thuật Tuồng cổ (Ảnh Kafin)
Diễn đối đáp nam nữ trong nghệ thuật Tuồng cổ (Ảnh Kafin)

Không như lúc nào hết, một không gian của trang nghiêm, của cuốn hút, của sôi động… đang hòa mình giữa bầu không khí rộng lớn tại Lăng thần Nam Hải – nơi thờ tự và sùng bái cá Ông. Hàng trăm người, từ già đến trẻ, từ trẻ đến lớn chen chút nhau để được tận mắt chứng kiến những màn trình diễn tuyệt vời nhất sau ba năm chờ đợi.

Rất nhiều người vẫn dành tình yêu mãnh liệt cho nghệ thuật Tuồng cổ (Ảnh kafin)
Rất nhiều người vẫn dành tình yêu mãnh liệt cho nghệ thuật Tuồng cổ (Ảnh kafin)

Khó có thể diễn tả được đây có phải là nơi đang diễn tả lại những hình ảnh của ngày xưa khi nghệ thuật Tuồng thường được các đoàn nghệ thuật về biểu diễn tại đình làng, đình xã hay không. Chỉ biết được, khi phần hội chính thức khai mạc với các tích Tuồng cổ như: Dương Tượng, Trương Phi đâm tốc, Quan Công tha Tào, Hồi trào chịu tội… thì âm thanh của tiếng khen hay, vỗ tay vang lên các cả tiếng trống, tiếng kèn hội.

Nhóm đánh chầu khen thưởng cho màn hát diễn hay của diễn viên Tuồng (Ảnh Kafin)
Khán giả khen thưởng cho màn hát diễn hay của diễn viên Tuồng (Ảnh Kafin)

Tuy với nhiều người, đăc biệt là giới trẻ đang dần thờ ơ với loại hình nghệ thuật sân khấu bác học này. Tuy nhiên, với các cụ già, các cô bác tuổi trung niên hay các em nhỏ thì đây là lúc được sống trong không gian hào hùng, bình yên của văn hóa âm nhạc dân gian.

Bà con xem say mê tại sân khấu Tuồng Lăng thần Nam Hải (Ảnh Kafin)
Bà con xem say sưa tại sân khấu Tuồng Lăng thần Nam Hải (Ảnh Kafin)

Có như thế này, đâu đó tại những nơi đang lưu giữ bao nét văn hóa dân gian vùng biển. Ta mới thấy được, nghệ thuật Tuồng cổ vẫn còn sức sống mãnh liệt trong đời sống văn hóa tinh thần. Bởi lẽ, nó đã gắn liền với đời sống dân gian hơn mười thế kỷ. Và đặc biệt, mỗi khi làng xã diễn ra lễ hội thì thứ nghệ thuật bác học mang tính kinh điểm này lại được đón nhận một cách nồng nhiệt nhất.

Cảnh tượng đông đúc thế này đã có trước khi vở diễn bắt đầu (Ảnh Kafin)
Cảnh tượng đông đúc thế này đã có trước khi vở diễn bắt đầu (Ảnh Kafin)

Với khoảng thời gian sau ngày (26/4 – 1/5/2018 nhằm ngày 11/3 – 17/3 âm lịch năm Mậu Tuất) trong lễ hội  Cầu Ngư (Nghinh Ông Nam Hải) tại làng biển Mỹ Tân – huyện Ninh Hải – tỉnh Ninh Thuận. Bất kỳ ai khi đến tham gia cũng sẽ được cảm nhận những điều tuyệt vời nhất của nét văn hóa dân gian vùng biển. Đặc biệt là thấy được sự quý giá, lòng nhiệt huyết, tính dân tộc vẫn còn hiện mãi trong từng điệu bộ, lời ca của nghệ thuật Tuồng cổ.

Một số hình ảnh về các vở Tuồng cổ do đoàn nghệ thuật Tuồng cổ Phước Thành diễn tại Lăng Thần Nam Hải Mỹ Tân – huyện Ninh Hải – tỉnh Ninh Thuận.

Ảnh Kafin
Ảnh Kafin
Ảnh Kafin
Ảnh Kafin
Ảnh Kafin
Ảnh Kafin
Ảnh Kafin
Ảnh Kafin
Ảnh Kafin
Ảnh Kafin
Ảnh Kafin
Ảnh Kafin
Ảnh Kafin
Ảnh Kafin

Nhật ký du lịch “Lễ hội Nghinh Ông Nam Hài 2018 tại làng biển Mỹ Tân – xã Thanh Hải – huyện Ninh Hải – tỉnh Ninh Thuận”

Blogger Kafin 

Ảnh: Kafin

Liên hệ tư vấn, đặt dịch vụ: 0934.113.464

Leave A Reply

Your email address will not be published.